Ποινική διαπραγμάτευση σε ανθρωποκτονίες και σοβαρά οικονομικά εγκλήματα: θεωρητική και συγκριτική προσέγγιση

Abstract

Η παρούσα εργασία επικεντρώνεται στη μελέτη του θεσμού της ποινικής διαπραγμάτευσης, ο οποίος αντιμετωπίζεται ως βασική συνιστώσα της σύγχρονης ποινικής δικαιοσύνης. Ιδιαίτερη έμφαση δίδεται στην επίδρασή του στα εγκλήματα κατά της ζωής, στα εκτεταμένα οικονομικά εγκλήματα και στις πράξεις διαφθοράς. Στο αρχικό μέρος της εργασίας διευκρινίζονται οι καίριες εννοιολογικές αποσαφηνίσεις, παρουσιάζονται οι κύριες μορφές διαπραγμάτευσης και ο τρόπος λειτουργίας του αντίστοιχου πλαισίου, ενώ παράλληλα αναλύονται τα σημαντικότερα πλεονεκτήματα και οι βασικοί περιορισμοί του θεσμού. Ακολουθεί μία συνοπτική ιστορική και στατιστική αποτύπωση της εξέλιξης του θεσμού, με ειδική εστίαση στο παράδειγμα των Ηνωμένων Πολιτειών και αναφορές στη διάχυσή του σε έννομες τάξεις όπως του Καναδά, της Αυστραλίας, της Βραζιλίας και άλλων κρατών. Στο συγκριτικό μέρος αναλύονται τα διαφορετικά πρότυπα εφαρμογής: το μοντέλο που επικεντρώνεται στον ρόλο του εισαγγελέα των ΗΠΑ, τα συστήματα με ενισχυμένο δικαστικό έλεγχο στον Καναδά και την Αυστραλία, καθώς και το συνεργατικό μοντέλο της Βραζιλίας, με παράλληλη διερεύνηση της αξιοποίησης της ποινικής διαπραγμάτευσης σε ιδιαίτερα σοβαρές μορφές εγκληματικότητας. Περαιτέρω, εξετάζεται η πρακτική των διεθνών ποινικών δικαστηρίων (ICTY, ICTR, ICC), όπου η ποινική διαπραγμάτευση χρησιμοποιείται για τη διαχείριση υποθέσεων εγκλημάτων πολέμου, προκαλώντας ωστόσο σημαντικά ηθικά και δογματικά διλήμματα. Μέσα από ενδεικτικές υποθέσεις φωτίζονται οι πρακτικές διαστάσεις του θεσμού. Στο καταληκτικό μέρος της μελέτης διατυπώνονται προτάσεις βελτίωσης του ισχύοντος πλαισίου, όπως η ενίσχυση της διαφάνειας, η διεύρυνση του δικαστικού ελέγχου και η ουσιαστικότερη συμμετοχή των θυμάτων. Παράλληλα, εξάγονται συμπεράσματα σε σχέση με το ελληνικό σύστημα, το οποίο προσεγγίζει τον θεσμό με μετριασμένη επιφύλαξη, αναγνωρίζοντάς τον ωστόσο ως αναγκαίο εργαλείο άσκησης ποινικής πολιτικής.This thesis focuses on the study of the institution of plea bargaining, which is approached as a key component of contemporary criminal justice. Particular emphasis is placed on its impact on offences against life, large‑scale economic crimes and acts of corruption. The initial part of the thesis clarifies the essential conceptual distinctions, presents the main forms of plea bargaining and the way in which the relevant framework operates, while also analysing the most important advantages and the main limitations of the institution. A concise historical and statistical overview of the development of plea bargaining follows, with special focus on the example of the United States and references to its spread to legal systems such as those of Canada, Australia, Brazil and other countries. In the comparative part, the different models of implementation are analysed: the prosecutorial model of the United States, systems with enhanced judicial control in Canada and Australia, and the cooperative model of Brazil, alongside an examination of the use of plea bargaining in particularly serious forms of criminality. Furthermore, the practice of international criminal courts and tribunals (ICTY, ICTR, ICC) is examined, where plea bargaining is used to manage cases of war crimes, while nonetheless giving rise to significant ethical and doctrinal dilemmas. Through selected cases, the practical dimensions of the institution are highlighted. In the final part of the study, proposals are formulated for improving the existing framework, such as strengthening transparency, expanding judicial review and ensuring more meaningful participation of victims. At the same time, conclusions are drawn in relation to the Greek system, which approaches the institution with moderated caution, while nonetheless recognising it as a necessary tool of criminal policy.