Η μνήμη της κατοχικής Αθήνας στο αστικό τοπίο: ψηφιακή αποτύπωση και χωρική αφήγηση με χρήση εργαλείων textual GIS

Abstract

Η παρούσα διπλωματική εργασία διεξάγεται στο πλαίσιο του μεταπτυχιακού προγράμματος «Ψηφιακές Μέθοδοι για τις Ανθρωπιστικές Επιστήμες» του τμήματος Πληροφορικής του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών. Διερευνά τη σχέση ανάμεσα στη μνήμη, τη λογοτεχνία και τον αστικό χώρο, εστιάζοντας στην περίοδο της Κατοχής (1941–1944) στην Αθήνα. Μέσα από το μυθιστόρημα «Όταν ο ήλιος…» της Ζωρζ Σαρή, εξετάζεται πώς τα ιστορικά γεγονότα της εποχής αποτυπώνονται μέσω της αφήγησης και πώς συνδέονται με το αστικό τοπίο της πόλης. Η μελέτη αξιοποιεί μεθόδους και εργαλεία των Ψηφιακών Ανθρωπιστικών Επιστημών (Digital Humanities) και των Γεωγραφικών Πληροφοριακών Συστημάτων (GIS), προκειμένου να εντοπιστούν, να αναλυθούν και να οπτικοποιηθούν οι χωρικές αναφορές του έργου. Στο πλαίσιο αυτό, η διαδικασία περιλαμβάνει τη γεωχωρική επισημείωση αποσπασμάτων του λογοτεχνικού έργου στο Recogito, τη χαρτογράφηση και τον εμπλουτισμό των μεταδεδομένων στο QGIS και τη δημιουργία διαδραστικής αφήγησης μέσω του StoryMapJS. Tο Historypin αξιοποιείται συμπληρωματικά προς το StoryMapJS, λειτουργώντας ως ανοικτό αποθετήριο του αφηγηματικού υλικού με δυνατότητα εμπλουτισμού (crowdsourcing). Με τον τρόπο αυτό καθίσταται δυνατός ο σχολιασμός και η περαιτέρω ανάδειξη του υλικού, προσδίδοντας μια επιπλέον διάσταση συλλογικής καταγραφής. Τα εργαλεία συγκεντρώνονται και παρουσιάζονται σε ενιαίο ψηφιακό περιβάλλον μέσω της πλατφόρμας Notion, προσφέροντας στον χρήστη μια ολοκληρωμένη και ευέλικτη εμπειρία πρόσβασης και πλοήγησης. Ο κεντρικός στόχος της εργασίας είναι να αναδείξει ότι η ιστορική-κοινωνική λογοτεχνία μπορεί να αποτελέσει έγκυρο τεκμήριο για τη μελέτη της πολιτισμικής και ιστορικής γεωγραφίας ενός τόπου, ενσωματώνοντας παράλληλα τις προσωπικές και βιωματικές προσλήψεις της ιστορικής εμπειρίας. Παράλληλα, αναδεικνύεται η αξία των ψηφιακών εργαλείων και διαμορφώνεται μια ροή εργασιών χωρικοποίησης και εμπλουτισμού κειμένων. Με τον τρόπο αυτό, η εργασία ενισχύει την ανάλυση, παρουσίαση και διάχυση της γνώσης, συμβάλλοντας σε μια νέα, διεπιστημονική προσέγγιση της ιστορικής έρευνας.The present dissertation is conducted within the postgraduate program «Digital Methods for the Humanities» of the Department of Informatics at the Athens University of Economics and Business. It investigates the relationship between memory, literature, and urban space, focusing on the period of the Axis Occupation (1941–1944) in Athens. Using Zorz Sari's novel «When the Sun…» as a case study, it examines how the historical events of the era are represented through narrative and how they connect to the city's urban landscape. The study utilizes methods and tools from Digital Humanities and Geographic Information Systems (GIS) in order to identify, analyze, and visualize the spatial references found in the literary work. This process includes the geospatial annotation of selected excerpts using Recogito, the mapping and metadata enrichment in QGIS, and the creation of an interactive narrative through StoryMapJS. Historypin is used as a complementary tool to StoryMapJS, functioning as an open repository of narrative material with the potential for crowdsourcing. In this way, material can be further annotated and highlighted, adding an extra dimension of collective documentation. All tools are integrated and presented within a single digital environment through the Notion platform, offering users a cohesive and flexible experience of access and navigation. The central aim of the thesis is to demonstrate that historical-social literature can serve as a valid source for studying the cultural and historical geography of a place, while also incorporating personal and experiential interpretations of historical events. At the same time, the value of digital tools is underscored through the development of a workflow for the spatialization and enrichment of texts, enhancing the analysis, presentation, and dissemination of knowledge and contributing to a new, interdisciplinary approach to historical research.