Analysing social networks in crisis situations: communication and adaptive behaviors

Abstract

Social network analysis integrates methods for understanding information flow within communities, especially under pressure. In the context of crises such as natural disaster or a global pandemic, social networks, whether offline or online (Facebook, Twitter), function as channels for communication, coordination, and influence on social behavior. These networks served a dual purpose during COVID 19- amplifying both accurate health guidance and disinformation which led to what the WHO termed an “infodemic.” This thesis explores the systems of communication during crises with a focus on misinformation diffusion, behavioral adaptation, and network resilience. It integrates theories of opinion dynamics, social learning, and network topology to investigate community responses to contradictory information exposed from deeper levels of connection and trust. A qualitative case study design was adopted focusing on the education gap by analyzing literature and documents along with tracking social media trends to show how agile communication influenced response alongside other critical factors: change agents driven by centrality clustering properties. The analysis highlights that a network’s architecture as well as users’ behaviors determine resilience or fragility. Last, the thesis suggests leveraging trusted members of the community, encouraging digital literacy, and integrating adaptive feedback systems to strengthen truth-centered information ecosystems as insight for future crisis communication.Η ανάλυση κοινωνικών δικτύων ενσωματώνει μεθόδους για την κατανόηση της ροής της πληροφορίας εντός των κοινοτήτων, ιδίως υπό συνθήκες πίεσης. Στο πλαίσιο κρίσεων, όπως οι φυσικές καταστροφές ή μια παγκόσμια πανδημία, τα κοινωνικά δίκτυα —τόσο τα διαπροσωπικά όσο και τα ψηφιακά (Facebook, Twitter)— λειτουργούν ως βασικοί μηχανισμοί επικοινωνίας, συντονισμού και διαμόρφωσης κοινωνικών συμπεριφορών. Τα εν λόγω δίκτυα ανέλαβαν έναν διττό ρόλο κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19, ενισχύοντας τόσο την έγκυρη πληροφόρηση για τη δημόσια υγεία όσο και την παραπληροφόρηση, γεγονός που οδήγησε σε αυτό που ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας χαρακτήρισε ως «ινφοδημία». Η παρούσα διατριβή διερευνά τα συστήματα επικοινωνίας σε καταστάσεις κρίσης, με έμφαση στη διάχυση της παραπληροφόρησης, την προσαρμογή της συμπεριφοράς και την ανθεκτικότητα των δικτύων. Ενσωματώνει θεωρίες δυναμικής της κοινής γνώμης, κοινωνικής μάθησης και τοπολογίας δικτύων, με σκοπό τη διερεύνηση των αντιδράσεων των κοινοτήτων απέναντι σε αντικρουόμενες πληροφορίες που αναδύονται από βαθύτερα επίπεδα διασύνδεσης και εμπιστοσύνης. Υιοθετήθηκε ποιοτικός σχεδιασμός μελέτης περίπτωσης, με επίκεντρο το εκπαιδευτικό χάσμα, μέσω της ανάλυσης βιβλιογραφίας και εγγράφων, καθώς και της παρακολούθησης τάσεων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, προκειμένου να αναδειχθεί ο τρόπος με τον οποίο η ευέλικτη επικοινωνία επηρέασε την ανταπόκριση, σε συνδυασμό με άλλους κρίσιμους παράγοντες, όπως οι φορείς αλλαγής που καθοδηγούνται από ιδιότητες κεντρικότητας και ομαδοποίησης (clustering). Η ανάλυση καταδεικνύει ότι τόσο η αρχιτεκτονική ενός δικτύου όσο και οι συμπεριφορές των χρηστών του καθορίζουν την ανθεκτικότητα ή την ευαλωτότητά του. Τέλος, η διατριβή προτείνει την αξιοποίηση έμπιστων μελών της κοινότητας, την ενίσχυση της ψηφιακής παιδείας και την ενσωμάτωση προσαρμοστικών συστημάτων ανατροφοδότησης, με στόχο την ενδυνάμωση οικοσυστημάτων πληροφόρησης προσανατολισμένων στην αλήθεια, προσφέροντας κατευθυντήριες γραμμές για τη μελλοντική επικοινωνία σε συνθήκες κρίσης.