Αξιολόγηση των κυρώσεων της Δύσης κατά της Ρωσικής Ομοσπονδίας (2022-2025): νομικές, οικονομικές και γεωπολιτικές διαστάσεις

Abstract

Η στρατιωτική επέμβαση της Ρωσίας στην Ουκρανία την 24η Φεβρουαρίου 2022 πυροδότησε τη συντονισμένη απάντηση μελών της διεθνούς κοινότητας με πρωτοφανείς οικονομικές κυρώσεις. Με 19 πακέτα μέτρων μέχρι τον Οκτώβριο του 2025, για πρώτη φορά στην ιστορία δεσμεύονται αποθεματικά ύψους 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων μιας χώρας των G20, εφαρμόζεται αποκλεισμός από το σύστημα SWIFT και επιβάλλεται ανώτατο όριο τιμής (price cap) στο ρωσικό πετρέλαιο. Το κρίσιμο, ωστόσο, διακύβευμα – και κεντρικό ερευνητικό ερώτημα της παρούσας διπλωματικής εργασίας– έγκειται στην πραγματική τους αποτελεσματικότητα: πρόκειται για ένα αποτυχημένο μέσο εξαναγκασμού ή μια στρατηγική μακροχρόνιας φθοράς; Η μελέτη υιοθετεί μια διεπιστημονική μεθοδολογική προσέγγιση, συνδυάζοντας τη νομική ανάλυση του θεσμικού πλαισίου με τη μακροοικονομική και γεωπολιτική αξιολόγηση. Εξετάζεται η νομιμότητα των κυρώσεων υπό το πρίσμα του διεθνούς δικαίου, το οικονομικό τους αποτύπωμα, καθώς και οι ευρύτερες γεωπολιτικές τους διαστάσεις. Παράλληλα, η έρευνα εστιάζει στις στρατηγικές προσαρμογής της Ρωσίας, αναλύοντας τους μηχανισμούς παράκαμψης των μέτρων και την ανακατεύθυνση του εμπορίου της προς την Ασία. Τα ευρήματα καταδεικνύουν ότι, παρά το βαρύ πλήγμα που έχουν επιφέρει στη ρωσική οικονομία, οι κυρώσεις δεν κατάφεραν να ανακόψουν τις στρατιωτικές επιχειρήσεις και να τερματίσουν τον πόλεμο. Επιπλέον, η Ευρωπαϊκή Ένωση και οι Ηνωμένες Πολιτείες επωμίζονται σημαντικό οικονομικό κόστος λόγω της συνεχούς αρωγής προς το Κίεβο, ενώ η ευρωπαϊκή οικονομία επιβαρύνεται και από τις συνέπειες της ενεργειακής κρίσης. Συμπερασματικά, αποδεικνύεται ότι στο σύγχρονο γεωπολιτικό περιβάλλον οι κυρώσεις λειτουργούν περισσότερο ως εργαλεία περιορισμού και φθοράς του αντιπάλου, παρά ως μέσα άμεσου εξαναγκασμού, αναδεικνύοντας τα όρια της οικονομικής διπλωματίας στον 21ο αιώνα, όπου η επιτάχυνση της αποδολαριοποίησης, η συσπείρωση του Παγκόσμιου Νότου και η μετάβαση στην πολυπολικότητα είναι πλέον γεγονός.Russia’s military intervention in Ukraine on February 24, 2022, prompted a coordinated response from certain members of the international community through unprecedented economic sanctions. By October 2025, 19 sanctions packages had been imposed, including – for the first time in history – the freezing of $300 billion in reserves of a G20 country, exclusion from the SWIFT system and a price cap on Russian oil. However, the key issue lies in their actual effectiveness, which is the central research question of this thesis: Are sanctions a failed coercive tool or a long-term attrition strategy? By adopting an interdisciplinary methodological approach that combines legal analysis of the institutional framework with macroeconomic and geopolitical assessment, the study examines the legality of sanctions under international law, their economic impact, and their broader geopolitical dimensions. Concurrently, the research focuses on Russia's adaptation strategies, analyzing mechanisms for evading these measures and the pivot of its trade towards Asia.The findings demonstrate that, despite the significant costs inflicted on Russia’s economy, sanctions failed to halt military operations and end the war. Moreover, the European Union and the United States bear considerable economic burdens from ongoing support for Kyiv, while the energy crisis further strains the European economy. In conclusion, it is shown that, in the current geopolitical landscape, sanctions are more tools of containment and attrition against the adversary rather than means of direct coercion. This highlights the limitations of economic diplomacy in the 21st century, an era defined by accelerating de-dollarization, the Global South’s consolidation and the irreversible shift towards a multipolar world.