Ιδανική ηγεσία και φύλο: ένα πείραμα

Abstract

Παρά τη διαρκώς αυξανόμενη έμφαση στην ισότητα των φύλων και τη συμπερίληψη στους οργανισμούς, τα έμφυλα στερεότυπα εξακολουθούν να επηρεάζουν, συχνά σε ασυνείδητο επίπεδο, τον τρόπο με τον οποίο η ηγεσία γίνεται αντιληπτή και αξιολογείται καθημερινά. Η παρούσα διπλωματική εργασία εξετάζει την έννοια της ιδανικής ηγεσίας ως κοινωνικά διαμεσολαβημένο και γνωστικά εδραιωμένο κατασκεύασμα, εστιάζοντας στον ρόλο του φύλου στη διαμόρφωση των προσδοκιών για το ποιος θεωρείται «ιδανικός ηγέτης». Σχεδόν κανείς δεν δηλώνει υπέρμαχος των στερεοτύπων, και η εξάλειψή τους προβάλλεται συχνά ως συλλογικό ζητούμενο. Κι όμως, τα στερεότυπα εξακολουθούν να διαπερνούν σιωπηρά την καθημερινή εμπειρία και να επηρεάζουν τις αντιλήψεις και τις κρίσεις μας. Η αναγνώριση και η ανάδειξή τους, μέσα από την επιστημονική διερεύνηση και τον δημόσιο διάλογο, συνιστά το πρώτο και αναγκαίο βήμα προς τον σταδιακό περιορισμό της επιρροής τους. Σε αυτό το πλαίσιο, σκοπός της έρευνας είναι να διερευνηθεί κατά πόσο η αντίληψη της ιδανικής ηγεσίας διαφοροποιείται όταν το ίδιο ηγετικό προφίλ αποδίδεται σε άνδρα ή γυναίκα, καθώς και να αναδειχθεί ο ρόλος των περιγραφικών και κανονιστικών έμφυλων στερεοτύπων στη διαδικασία αξιολόγησης. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στα κριτήρια αξιολόγησης που σχετίζονται με τον προσανατολισμό στην εργασία (task-oriented leadership) και τον προσανατολισμό στις σχέσεις (relationship- oriented leadership), καθώς τα συγκεκριμένα ηγετικά στυλ συνδέονται διαχρονικά με έμφυλες προσδοκίες και διαφοροποιημένες αξιολογήσεις. Το θεωρητικό μέρος της έρευνας αντλεί υλικό από τις σύγχρονες θεωρίες ηγεσίας, τις Άρρητες Θεωρίες Ηγεσίας (Implicit Leadership Theories) και τη Role Congruity Theory. Η έρευνα υιοθετεί πειραματικό σχεδιασμό, επιτρέποντας τον έλεγχο της επίδρασης του φύλου του ηγέτη και τον περιορισμό της κοινωνικά επιθυμητής απόκρισης σε ένα ιδιαίτερα ευαίσθητο ερευνητικό πεδίο. Τα ευρήματα της μελέτης υποδεικνύουν ότι η αντίληψη της ιδανικής ηγεσίας διαφοροποιείται ως προς το φύλο του ηγέτη, όχι λόγω διαφορών στα ηγετικά χαρακτηριστικά, αλλά εξαιτίας των έμφυλων προσδοκιών που ενεργοποιούνται κατά την αξιολόγηση. Συγκεκριμένα, επιβεβαιώνεται η ύπαρξη perceived lack-of-fit μεταξύ φύλου και ηγετικού ρόλου, γεγονός που αναδεικνύει τον κανονιστικό χαρακτήρα των προτύπων ιδανικής ηγεσίας και τη συμβολή τους στη διατήρηση έμφυλων ανισοτήτων. Τα ευρήματα προσφέρουν κρίσιμα ερεθίσματα για οργανισμούς και επαγγελματίες της Διοίκησης Ανθρώπινου Δυναμικού, υπογραμμίζοντας την ανάγκη αναστοχασμού των άτυπων κριτηρίων αξιολόγησης της ηγεσίας και την ανάπτυξη πιο συμπεριληπτικών πρακτικών επιλογής και ανάπτυξης στελεχών.Despite the growing emphasis on gender equality and inclusion in organizations, gender stereotypes continue to shape, often unconsciously, how leadership is perceived and evaluated. This thesis explores the concept of ideal leadership as a socially constructed and cognitively embedded notion, with a particular focus on how gender influences expectations of who is seen as an "ideal leader." While few openly endorse stereotypes and their elimination is widely promoted, they persist subtly in everyday experiences, affecting our perceptions and judgments. Bringing them to light through research and public discussion is a crucial first step toward mitigating their influence. The study aims to investigate whether perceptions of ideal leadership differ when the same leadership profile is attributed to a man versus a woman, and to examine the role of descriptive and prescriptive gender stereotypes in shaping these evaluations. Particular attention is given to task-oriented and relationship-oriented leadership styles, as these have long been associated with gendered expectations and can lead to differing evaluations. Drawing on contemporary leadership theories, Implicit Leadership Theories, and Role Congruity Theory, the research employs an experimental design. This approach allows for the assessment of gender effects on leadership perception while controlling for socially desirable responses, which is especially important in such a sensitive area of study. The findings indicate that perceptions of ideal leadership do indeed vary by the leader’s gender—not due to differences in actual leadership behaviors, but because gendered expectations are activated during evaluation. Specifically, a perceived lack-of-fit between gender and leadership role emerges, underscoring the prescriptive nature of ideals of leadership and their role in perpetuating gender inequalities. These insights are highly relevant for organizations and HR professionals, highlighting the need to reflect on informal evaluation criteria and to develop more inclusive approaches to talent selection and leadership development.