Η χρηματιστηριακή συμπεριφορά ενεργειακών εταιρειών σε περιόδους οικονομικής και γεωπολιτικής αστάθειας

Abstract

Οι επιχειρήσεις ενέργειας αποτελούν κρίσιμους πυλώνες για την ελληνική και την ευρωπαϊκή οικονομία. Η δραστηριότητά τους συνδέεται με τις τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου, το πρόσφατο επενδυτικό ενδιαφέρον προς τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας καθώς και τη γεωπολιτική σταθερότητα. Η παρούσα διπλωματική εργασία εξετάζει τη συμπεριφορά των μετοχών δεκαοχτώ ενεργειακών εταιρειών στην Ελλάδα και την Ευρώπη για το διάστημα 2005–2025, περίοδο που περιλαμβάνει την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση, την κρίση χρέους της Ευρωζώνης, την πτώση του πετρελαίου το 2014–2016, την πανδημία, τον πόλεμο Ρωσίας–Ουκρανίας και τις εντάσεις στη Μέση Ανατολή, καθώς και την επιτάχυνση της ενεργειακής μετάβασης (Συμφωνία Παρισίων, European Green Deal, REPowerEU). Η ανάλυση βασίζεται σε μηνιαίες, σε ευρώ και μερισματικά προσαρμοσμένες αποδόσεις μετοχών και διερευνά τη σχέση τους με βασικούς παράγοντες της αγοράς και του μακροοικονομικού περιβάλλοντος. Ειδικότερα εξετάζονται οι μεταβολές της τιμής του πετρελαίου Brent, ο πληθωρισμός της Ευρωζώνης (HICP), το επιτόκιο διευκόλυνσης καταθέσεων της ΕΚΤ, ο Δείκτης Οικονομικού Κλίματος (ESI), καθώς και δείκτες αβεβαιότητας και γεωπολιτικού κινδύνου από τη διεθνή βιβλιογραφία (Παγκόσμιος Δείκτης Αβεβαιότητας: WUI σε παγκόσμιο/ευρωπαϊκό/εθνικό επίπεδο και Δείκτης Γεωπολιτικού Κινδύνου: GPR). Επιπλέον, ενσωματώνονται εταιρικοί χρηματοοικονομικοί δείκτες ως μεταβλητές ελέγχου: η αποδοτικότητα ενεργητικού (ROA), ο φυσικός λογάριθμος του συνόλου του ενεργητικού (ln(Total Assets)) ως δείκτης μεγέθους καθώς και ο δείκτης της μόχλευσης (Debt to Equity), ώστε να ληφθούν υπόψη διαφορές μεγέθους και κερδοφορίας μεταξύ επιχειρήσεων. Για την ποσοτική αποτίμηση της επίδρασης των υπό εξέταση παραγόντων στις αποδόσεις, εφαρμόζονται γραμμικά μοντέλα παλινδρόμησης μέσω της μεθόδου Ελαχίστων Τετραγώνων (OLS), τα οποία επιτρέπουν την εκτίμηση των σχετικών ευαισθησιών. Το χρονικό εύρος της μελέτης καθιστά δυνατή τη σύγκριση διαφορετικών καθεστώτων μεταβλητότητας και πολιτικής. Παρουσιάζονται ομοιότητες και διαφοροποιήσεις ανάμεσα σε εταιρείες «παραδοσιακών» καυσίμων και «καθαρής ενέργειας», καθώς και μεταξύ ελληνικής αγοράς και λοιπής Ευρώπης. Τα αποτελέσματα αξιοποιούνται για να αναδειχθούν τα μοτίβα που συνδέουν μεταξύ τους, ενεργειακές μεταβλητές, μακροοικονομικούς παράγοντες και δείκτες οικονομικής αβεβαιότητας με την αποτίμηση του κλάδου, παρέχοντας χρήσιμες ενδείξεις για τη διαχείριση κινδύνου και τον σχεδιασμό στρατηγικής.Energy firms represent fundamental components of economic activity in Greece as well as across the wider European region. Their performance is closely linked to oil and natural gas prices, the recent surge in investment interest in renewable energy sources, and the prevailing geopolitical environment. This dissertation examines the stock return behaviour of eighteen listed energy firms in Greece and Europe over the period 2005–2025, a timeframe that encompasses a series of major shocks: the global financial crisis, the Eurozone sovereign debt crisis, the 2014–2016 oil price collapse, the COVID-19 pandemic, the European energy crisis of 2021–2023, the Russia–Ukraine war and renewed tensions in the Middle East, as well as the acceleration of the energy transition under the Paris Agreement, the European Green Deal and the REPowerEU initiative. The empirical analysis relies on monthly, euro-denominated, dividend-adjusted stock returns and investigates their relationship with key market and macroeconomic factors. In particular, the study considers changes in Brent crude oil prices, Eurozone inflation (HICP), the European Central Bank deposit facility rate, the Economic Sentiment Indicator (ESI), and uncertainty and geopolitical risk indices drawn from the international literature, namely the World Uncertainty Index (WUI) at global, European and national levels and the Geopolitical Risk Index (GPR). Firm-specific financial indicators are also incorporated as control variables – return on assets (ROA), ln(Total Assets) as a proxy for firm size, and leverage (Debt to Equity), in order to capture differences in size and profitability across firms. The relationships are estimated using ordinary least squares (OLS) regressions to quantify the sensitivity of stock returns to changes in these explanatory variables. The long sample period allows for comparisons across distinct volatility and policy regimes. The analysis highlights similarities and differences between traditional fossil-fuel firms and clean-energy companies, as well as between the Greek market and the rest of Europe. The findings underscore systematic patterns linking energy-market, macroeconomic and uncertainty factors to the valuation of the energy sector, offering useful insights for risk management and investment strategy design.