Σημασιολογική αναπαράσταση αρχειακού υλικού για το γυναικείο κίνημα του 20ού αιώνα στην Ελλάδα: μελέτη με χρήση του προτύπου CIDOC CRM και της οντολογικής προσέγγισης των ψηφιακών διδύμων

Abstract

Η παρούσα διπλωματική εργασία επικεντρώνεται στην εννοιολογική μοντελοποίηση και σημασιολογική οργάνωση αρχειακού υλικού που αφορά το γυναικείο κίνημα στην Ελλάδα κατά τη διάρκεια του 20ού αιώνα, μια περίοδο έντονης κοινωνικής ζύμωσης και μετασχηματισμών. Το έργο στοχεύει στην ανάπτυξη ενός δομημένου και επεκτάσιμου πληροφοριακού μοντέλου που αποτυπώνει με ακρίβεια τις σχέσεις μεταξύ γεγονότων, προσώπων, φορέων, τόπων, εννοιών και πολιτισμικών αντικειμένων που συνδέονται με την ιστορική πορεία του γυναικείου κινήματος. Για την αναπαράσταση των πολύπλοκων αυτών συνδέσεων αξιοποιείται το διεθνώς αναγνωρισμένο πρότυπο CIDOC CRM, το οποίο παρέχει ένα εκφραστικό και τυποποιημένο πλαίσιο για την τεκμηρίωση πολιτιστικών πόρων. Με βάση το CIDOC CRM αποτυπώνονται οι οντότητες των τεκμηρίων, οι διαδικασίες παραγωγής και μετάδοσής τους, οι εμπλεκόμενοι δρώντες και οι χρονικές ή χωρικές διαστάσεις των σχετικών γεγονότων. Παράλληλα, η εργασία ενσωματώνει τη μεθοδολογία των Πολιτιστικών Ψηφιακών Διδύμων (Heritage Digital Twins), με στόχο τη δημιουργία αναπαραστάσεων υψηλής εννοιολογικής πιστότητας για το ίδιο το φαινόμενο το οποίο μελετάται. Τα digital twins λειτουργούν ως δυναμικά μοντέλα που συνδέουν εννοιολογικές οντότητες, ιστορικά δεδομένα και ιδεολογικές διαστάσεις, επιτρέποντας την απεικόνιση της εξέλιξης, διάχυσης και μετασχηματισμού του γυναικείου κινήματος στο χρόνο και τον χώρο. Το αναπτυγμένο μοντέλο υλοποιείται στο Protégé, όπου δημιουργούνται οι κλάσεις, οι ιδιότητες και οι συσχετίσεις βάσει του CIDOC CRM, ενώ ακολουθεί η εισαγωγή του στο GraphDB ως σημασιολογική βάση δεδομένων. Εκεί πραγματοποιείται έλεγχος συνέπειας, οπτικοποίηση γραφημάτων και εκτέλεση σύνθετων SPARQL ερωτημάτων, τα οποία επιτρέπουν την ανακάλυψη συσχετισμών, την παροχή απαντήσεων σε ιστορικά ερευνητικά ερωτήματα και την αξιολόγηση της πληρότητας της μοντελοποίησης. Η εργασία τεκμηριώνει τη συμβολή των τεχνολογιών του Σημασιολογικού Ιστού στην ανάλυση, μελέτη και αναπαράσταση κοινωνικών κινημάτων. Παράλληλα αναδεικνύει τις δυνατότητες των ψηφιακών μεθοδολογιών για την ενίσχυση της πρόσβασης, της κατανόησης και της επαναχρησιμοποίησης πολιτιστικών και ιστορικών πόρων.This thesis focuses on the conceptual modeling and semantic organization of archival material related to the women’s movement in Greece during the 20th century, a period marked by intense social ferment and transformation. The work aims to develop a structured and extensible information model that accurately captures the relationships among events, persons, organizations, places, concepts, and cultural objects associated with the historical trajectory of the women’s movement. To represent these complex interconnections, the internationally recognized standard CIDOC CRM is employed, providing an expressive and standardized framework for the documentation of cultural heritage resources. Based on CIDOC CRM, the thesis models the entities of the archival records, their production and transmission processes, the agents involved, and the temporal or spatial dimensions of the related events. In parallel, the thesis incorporates the methodology of Heritage Digital Twins, with the objective of creating representations of high conceptual fidelity for the phenomenon under study. Digital twins serve as dynamic models that link conceptual entities, historical data, and ideological dimensions, enabling the visualization of the evolution, dissemination, and transformation of the women’s movement across time and space. The developed model is implemented in Protégé, where classes, properties, and relationships are created according to CIDOC CRM, followed by its integration into GraphDB as a semantic database. In this environment, consistency checking, graph visualization, and the execution of complex SPARQL queries are performed, allowing the discovery of associations, the provision of answers to historical research questions, and the evaluation of the completeness of the modeling. The thesis documents the contribution of Semantic Web technologies to the analysis, study, and representation of social movements. At the same time, it highlights the potential of digital methodologies to enhance access, understanding, and reuse of cultural and historical resources. The presented approach can serve as a foundation for future extensions in the field of digital humanities, such as linking with Linked Open Data, the development of analytical tools and digital narratives, and the creation of advanced documentation systems for other forms of social and cultural heritage.