Ηλεκτρονική διακυβέρνηση και ψηφιακός μετασχηματισμός στον τομέα της υγείας. Μελέτη περίπτωσης: ηλεκτρονική συνταγογράφηση

Abstract

Η παρούσα διπλωματική εργασία πραγματεύεται το θέμα του ψηφιακού μετασχηματισμού και της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης στον τομέα της υγείας , εστιάζοντας στην μελέτη της μεταρρύθμισης της Ηλεκτρονικής Access στην Ελλάδα. Στη νέα πραγματικότητα που δημιουργείται με τις νέες τεχνολογίες, η σχέση κράτους-πολίτη αναδιαμορφώνεται ριζικά , η εργασία έχει σκοπό να εξετάσει το πως η υιοθέτηση ψηφιακών εργαλείων μπορεί να συμβάλλει στην αποτελεσματικότητα , τη διαφάνεια και τη προσβασιμότητα των υπηρεσιών υγείας .Παρακάτω ακολουθεί μια σύντομη παρουσίαση του περιεχομένου των κεφαλαίων. Στο πρώτο κεφάλαιο εξετάζονται οι θεωρητικές βάσεις και εισάγεται η έννοια της Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης ως χρήση τεχνολογιών πληροφορικής και επικοινωνιών για την παροχή καλύτερων , ταχύτερων και πιο διαφανών δημόσιων υπηρεσιών . Παρουσιάζονται οι βασικές μορφές ( G2C , G2B , G2G , G2E) , οι αρχές που διέπουν ( εξυπηρέτηση , προσβασιμότητα ,διαφάνεια , ασφάλεια ) και οι κύριες δράσεις της. Περαιτέρω, επισημαίνεται η πρόοδος της Ελλάδας στον τομέα αυτό μέσω των πολιτικών , νομοθεσίας και έργων ψηφιακού μετασχηματισμού. Στο δεύτερο κεφάλαιο παρουσιάζεται ο κλάδος της υγείας και βασικά χαρακτηριστικά αυτού. Συγκεκριμένα αναλύονται τα βασικά μοντέλα χρηματοδότησης των συστημάτων υγείας , με έμφαση στο δημόσιο μοντέλο τύπου Beveridge και στο μικτό σύστημα. Το μοντέλο Beveridge όπως αυτό εφαρμόζεται στο Ηνωμένο Βασίλειο στηρίζεται στη φορολόγηση και στη καθολική , δωρεάν πρόσβαση στις υπηρεσίες υγείας , με περιορισμένο ρόλο του ιδιωτικού τομέα. Αντίθετα, το μικτό σύστημα συνδυάζει τη δημόσια χρηματοδότηση μέσω κοινωνικής ασφάλισης και φορολογίας με τη συμμετοχή ιδιωτικών παροχών , επιδιώκοντας ισορροπία μεταξύ κοινωνικής δικαιοσύνης και αποδοτικότητας . Επιπρόσθετα γίνεται ειδική αναφορά στην περίπτωση της Ελλάδας ως εφαρμογή του μικτού συστήματος στο οποίο παρατηρείται σημαντική συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα , καθώς και υψηλό ποσοστό ιδιωτικών δαπανών. Στο τρίτο κεφάλαιο εξετάζεται ο ψηφιακός μετασχηματισμός στην υγεία και η πορεία προς την Ηλεκτρονική Υγεία (e-Health). Επισημαίνεται η σημασία των τεχνολογιών πληροφορικής για την αναβάθμιση των υπηρεσιών υγείας, με στόχο την ποιότητα, την αποδοτικότητα και τη συμμετοχή των πολιτών. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, προωθούνται στρατηγικές για τη δια λειτουργικότητα και την ανταλλαγή ιατρικών δεδομένων. Στην Ελλάδα, έχουν γίνει βήματα (όπως η άυλη δια λειτουργικότητα), αλλά παραμένουν προκλήσεις όπως η έλλειψη ενιαίας στρατηγικής και η αποσπασματική εφαρμογή. Η μετάβαση σε ένα σύγχρονο, ψηφιακό σύστημα υγείας απαιτεί τεχνολογία, εμπιστοσύνη και συνεργασία όλων των φορέων. Στο τέταρτο κεφάλαιο παρουσιάζεται η μεταρρύθμισης της Ηλεκτρονικής Access (ΗΣ),η οποία θεσμοθετήθηκε με τον νόμο 3892/2010 και αποτελεί βασικό εργαλείο ψηφιακού εκσυγχρονισμού του συστήματος υγείας στην Ελλάδα. Σκοπός της συγκεκριμένης μεταρρύθμισης είναι οι ιατρικές συνταγές και τα παραπεμπτικά να εκδίδονται και να διακινούνται ηλεκτρονικά, ενισχύοντας τη διαφάνεια, τον έλεγχο και την ασφάλεια των παρεχόμενων υπηρεσιών. Το θεσμικό πλαίσιο στηρίζεται σε ευρωπαϊκές και εθνικές διατάξεις για την προστασία προσωπικών δεδομένων (όπως το GDPR), ενώ η υλοποίηση γίνεται από την ΗΔΙΚΑ με ισχυρά τεχνικά και νομικά μέτρα προστασίας. Το σύστημα διασφαλίζει τη συμμόρφωση με την ιατρική δεοντολογία και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Η λειτουργία του συστήματος είναι πλήρως ψηφιοποιημένη: από την είσοδο του ιατρού και την καταγραφή του ασθενή, έως την επιλογή φαρμάκου ή εξέτασης και την έκδοση της συνταγής ή του παραπεμπτικού. Φυσικά επιπλέον , παρουσιάζονται τόσο οι δυνατότητες και τα οφέλη όσο και τα εμπόδια και οι περιορισμοί που ανακύπτουν. Στο πέμπτο κεφάλαιο παρουσιάζεται η μεθοδολογία της έρευνας, η οποία βασίστηκε σε ποσοτική προσέγγιση με χρήση ερωτηματολογίου κλειστού τύπου. Στόχος ήταν η αποτύπωση των επιπτώσεων της Ηλεκτρονικής Access στους ιατρούς και στους πολίτες, αλλά και η ανάδειξη προβλημάτων κατά τη χρήση του συστήματος. Το ερωτηματολόγιο σχεδιάστηκε σύμφωνα με τις βασικές αρχές του δημόσιου μάνατζμεντ, περιλάμβανε 39 ερωτήσεις και απευθύνεται τόσο σε γιατρούς του δημόσιου και ιδιωτικού τομέα όσο και σε ασθενείς. Η συλλογή των απαντήσεων έγινε ανώνυμα σε ηλεκτρονική μορφή και η ανάλυση των δεδομένων πραγματοποιήθηκε με το στατιστικό πρόγραμμα SPSS.This Master’s thesis examines the issue of digital transformation and electronic governance in the health sector, focusing on the reform of Electronic Access in Greece. In the new reality shaped by emerging technologies, the relationship between the state and citizens is fundamentally redesigned. The aim of the thesis is to explore how the adoption of digital tools can contribute to the effectiveness, transparency, and accessibility of healthcare services. A brief overview of the chapters is presented below. The first chapter discusses the theoretical foundations and introduces the concept of Electronic Governance as the use of information and communication technologies for the provision of better, faster, and more transparent public services. The main forms (G2C, G2B, G2G, G2E), the governing principles (service, accessibility, transparency, security), and the key actions of e-Government are presented. Furthermore, the chapter highlights Greece’s progress in this field through policies, legislation, and digital transformation initiatives.The second chapter presents the health sector and its fundamental characteristics. Specifically, it analyses the main models of healthcare system financing, with emphasis on the public Beveridge model and the mixed system. The Beveridge model, as implemented in the United Kingdom, is based on taxation and universal, free access to healthcare services, with a limited role of the private sector. In contrast, the mixed system combines public financing through social insurance and taxation with the participation of private providers, seeking a balance between social justice and efficiency. Additional reference is made to the case of Greece as an example of a mixed system, where there is a significant participation of the private sector as well as a high percentage of private expenditures. The third chapter examines digital transformation in healthcare and the path towards Electronic Health (e-Health). It emphasises the importance of information technology for improving healthcare services, aiming at quality, efficiency, and citizen participation. At the European level, strategies for interoperability and the exchange of medical data are promoted. In Greece, progress has been made (such as e-prescription interoperability), but challenges remain, including the absence of a unified strategy and fragmented implementation. The transition to a modern digital health system requires technology, trust, and collaboration among all stakeholders. The fourth chapter presents the reform of Electronic Access (EA), which was institutionalised by Law 3892/2010 and constitutes a key tool for the digital modernization of the healthcare system in Greece. The purpose of this reform is for medical prescriptions and referrals to be issued and processed electronically, strengthening transparency, control, and the security of healthcare services. The institutional framework is based on European and national regulations for personal data protection (such as the GDPR), while implementation is carried out by IDIKA through strong technical and legal safeguards. The system ensures compliance with medical ethics and human dignity. Its operation is fully digital—from physician login and patient registration to selecting medicines or examinations and issuing the prescription or referral. Moreover, the chapter outlines both the capabilities and benefits, as well as the obstacles and limitations that arise. The fifth chapter presents the research methodology, which is based on a quantitative approach using a structured questionnaire. The aim was to record the effects of Electronic Access on physicians and citizens, as well as to highlight problems in the use of the system. The questionnaire, designed according to the basic principles of public management, included 39 questions and was addressed to both public and private sector physicians as well as patients. Responses were collected anonymously in electronic form, and the data analysis was conducted using the statistical software SPSS.