Νεοοθωμανισμός και ήπια ισχύς επί διακυβερνήσεως AKP: θεωρητικό υπόβαθρο, θεσμοί προωθήσεως και πρακτική εφαρμογή της τουρκικής ήπιας ισχύος στα Δυτικά Βαλκάνια

Abstract

Η εργασία διερευνά την τουρκική πολιτική επί διακυβερνήσεως AKP στα Δυτικά Βαλκάνια, η οποία, με επίκεντρο τον Νεοοθωμανισμό ως κεντρικό στρατηγικό της αφήγημα, βασίζεται στην άσκηση ήπιας ισχύος σε ένα πολυσύνθετο περιβάλλον ανταγωνιστικών επιρροών και εγγενών εσωτερικών αντιθέσεων. Σκοπός της παρούσας διπλωματικής εργασίας είναι η καταγραφή και η ενδελεχής ανάλυση της τουρκικής ήπιας ισχύος στις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων, καθώς και η αξιολόγηση της απόδοσης / αποτελεσματικότητάς της. Προς επίτευξη του σκοπού αυτού, εξετάζεται ο τρόπος με τον οποίο το ιδεολόγημα του Νεοοθωμανισμού και οι βασικές επιδιώξεις του, μετουσιώνονται σε συγκεκριμένες πολιτικές ήπιας ισχύος και άσκησης επιρροής και παρουσιάζονται λεπτομερώς οι φορείς, οι οντότητες και το σύνολο των μέσων που οικοδόμησε και χρησιμοποιεί η Τουρκία για να εφαρμόζει στην πράξη την ήπια ισχύ της. Επίσης, περιγράφονται και αξιολογούνται οι συγκεκριμένες δράσεις και τα πεπραγμένα, το εύρος αυτών και η αποδοτικότητά τους σε κάθε χώρα της περιοχής ξεχωριστά, με παράλληλη εξέταση των παραγόντων που ενισχύουν ή υποσκάπτουν την τουρκική επιρροή και διείσδυση. Μεθοδολογικά, η μελέτη χρησιμοποιεί ακαδημαϊκή βιβλιογραφία και πρωτογενές υλικό, αξιοποιώντας επίσης επιστημονικές μετρήσεις και εκθέσεις (IRI Western Balkans Regional Poll 2024, Balkan Barometer 2024, Έκθεση RCC (2023–24), Ανάλυση FEPS 2024, Global Soft Power Index 2024) καθώς και επίσημες εκθέσεις των τουρκικών φορέων ήπιας ισχύος (YEE–TİKA–Diyanet–TMV–YTB). Τα ευρήματα καταδεικνύουν την υλοποίηση ενός πολυσχιδούς πολιτικού σχεδίου άσκησης ήπιας ισχύος με εντυπωσιακά αποτελέσματα αλλά και διαφορετική αποτελεσματικότητα, αναλόγως τη χώρα και τα ειδικά χαρακτηριστικά του ακροατήριου-στόχου: παρατηρείται πολύ υψηλή αποτελεσματικότητα σε Αλβανία, Βοσνία–Ερζεγοβίνη και Β.Μ., μέτρια προς υψηλή στο Μαυροβούνιο και χαμηλή προς μέτρια στη Σερβία λόγω αρνητικής ιστορικής και θρησκευτικής μνήμης και καχυποψίας, με αξιοσημείωτη ωστόσο άνοδο σε ένα αρνητικά προδιατεθειμένο ακροατήριο.This paper examines Turkey's AKP-era policy in the Western Balkans. Based on Neo-Ottomanism as its strategic narrative, this policy is manifested by deploying soft power in a complex environment of competing influences and inherent internal divisions. The objective of this thesis is to map and analyze Turkey’s soft power across the Western Balkans and to evaluate its effectiveness. To that end, it assesses how the ideology of Neo-Ottomanism and its core aims and aspirations are translated into specific soft power policies and examines meticulously the actors, institutions and means through which Turkey implements those policies. Moreover, it evaluates specific actions and initiatives, their scope and impact in each country, while simultaneously analysing the factors that strengthen or undermine Turkish influence. Methodologically, the study combines academic literature and primary materials with public-opinion polls and analytic tools (IRI Western Balkans Regional Poll 2024, Balkan Barometer 2024, RCC Report (2023–24), FEPS Analysis 2024, Global Soft Power Index 2024), as well as official reports from Turkish soft power institutions (YEE, TİKA, Diyanet, TMV, YTB). The findings indicate the implementation of a multifaceted soft power strategy with impressive but uneven results: very high effectiveness in Albania, Bosnia–Herzegovina and N.M., moderate to high in Montenegro, and low to moderate in Serbia, due to long-standing historical and religious biases and enduring mistrust. Nevertheless, it shows a notable increase, despite a predominantly negative and unreceptive audience.