Αξιολόγηση του ανταγωνιστικού περιβάλλοντος στην αγορά εξισορρόπησης στην Ελλάδα

Abstract

Η παρούσα διπλωματική εργασία εξετάζει τον βαθμό ανταγωνισμού στην ελληνική αγορά εξισορρόπησης ηλεκτρικής ενέργειας στο πλαίσιο της εφαρμογής του Ευρωπαϊκού Μοντέλου-Στόχου (Target Model). Η αγορά εξισορρόπησης διαδραματίζει κρίσιμο ρόλο στη διασφάλιση της ασφαλούς και αξιόπιστης λειτουργίας του ηλεκτρικού συστήματος, καθώς εξασφαλίζει τη συνεχή ισορροπία μεταξύ παραγωγής και ζήτησης σε πραγματικό χρόνο. Η αυξανόμενη διείσδυση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και η αυξημένη αβεβαιότητα στην πρόβλεψη φορτίου καθιστούν την ορθή λειτουργία και τον υγιή ανταγωνισμό της συγκεκριμένης αγοράς ιδιαίτερα σημαντικά. Στο θεωρητικό μέρος της εργασίας παρουσιάζεται η δομή και η λειτουργία των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας στο πλαίσιο του Target Model, καθώς και ο ρόλος των βασικών θεσμικών και ρυθμιστικών φορέων της ελληνικής αγοράς. Ακολουθεί αναλυτική περιγραφή της αγοράς εξισορρόπησης, των συμμετεχόντων και της διαδικασίας ενοποιημένου προγραμματισμού (ΔΕΠ), η οποία αποτελεί τον βασικό μηχανισμό κατανομής πόρων εξισορρόπησης. Η ανάλυση του ανταγωνισμού πραγματοποιείται μέσω συνδυαστικής ποιοτικής και ποσοτικής προσέγγισης. Η ποιοτική ανάλυση εστιάζει στα εμπόδια εισόδου στην αγορά, εξετάζοντας τα επενδυτικά και λειτουργικά κόστη ανά τεχνολογία παραγωγής, καθώς και το ρυθμιστικό και κανονιστικό πλαίσιο που διέπει τη συμμετοχή των παρόχων υπηρεσιών εξισορρόπησης. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη σύγκριση μεταξύ θερμικών μονάδων, ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και τεχνολογιών αποθήκευσης, προκειμένου να αξιολογηθεί η επίδρασή τους στη δομή της αγοράς. Η ποσοτική ανάλυση βασίζεται σε δεδομένα επίσημων πηγών της ελληνικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας και περιλαμβάνει την εκτίμηση του βαθμού συγκέντρωσης μέσω του δείκτη Herfindahl–Hirschman (HHI), καθώς και την ανάλυση των μεριδίων αγοράς (market shares) για την παροχή ενέργειας ενεργοποίησης και εφεδρειών, τόσο σε ανοδική όσο και σε καθοδική κατεύθυνση. Επιπλέον, πραγματοποιείται οικονομετρική ανάλυση για τη διερεύνηση της σχέσης μεταξύ συγκέντρωσης και οικονομικών αποτελεσμάτων της αγοράς. Τα αποτελέσματα της εργασίας συμβάλλουν στην κατανόηση της λειτουργίας και της ανταγωνιστικότητας της ελληνικής αγοράς εξισορρόπησης και μπορούν να αποτελέσουν χρήσιμο εργαλείο για τον σχεδιασμό ρυθμιστικών παρεμβάσεων που στοχεύουν στη βελτίωση της αποδοτικότητας και της βιωσιμότητας του ηλεκτρικού συστήματος.This thesis examines the level of competition in the Greek balancing electricity market within the framework of the implementation of the European Target Model. The balancing market plays a crucial role in ensuring the safe and reliable operation of the power system, as it maintains the continuous balance between generation and demand in real time. The increasing penetration of renewable energy sources and the growing uncertainty in load forecasting make the proper functioning and healthy competition of this market particularly important.The theoretical part of the thesis presents the structure and operation of electricity markets under the Target Model, as well as the role of the main institutional and regulatory authorities in the Greek market. This is followed by a detailed description of the balancing market, its participants, and the Integrated Scheduling Process (ISP), which constitutes the main mechanism for allocating balancing resources. The analysis of competition is carried out through a combined qualitative and quantitative approach. The qualitative analysis focuses on barriers to entry, examining the investment and operational costs across different generation technologies, as well as the regulatory and legal framework governing the participation of balancing service providers. Particular emphasis is placed on comparing thermal units, renewable energy sources, and storage technologies in order to assess their impact on market structure.The quantitative analysis is based on data from official sources of the Greek electricity market and includes the estimation of market concentration using the Herfindahl–Hirschman Index (HHI), as well as the analysis of market shares for the provision of balancing energy and reserves, in both upward and downward directions. Furthermore, an econometric analysis is conducted to investigate the relationship between market concentration and the economic outcomes of the market. The results of this thesis contribute to a better understanding of the functioning and competitiveness of the Greek balancing market and may serve as a useful tool for the design of regulatory interventions aimed at improving the efficiency and sustainability of the power system.